Sự sinh sản vô tính (cloning) qua nhăn quang Phật giáo.

Thái Minh Trung, M.D. 
 

T́m hiểu về sự sinh sản vô tính.

      Thông thường sinh vật trên quả địa cầu sinh sản theo kiểu hữu tính phải cần có sự giao hợp sinh lư giữa giống đực và cái. Trừ ra vi trùng có thể sinh sản theo kiểu vô tính, tự nó có thể chia ra làm 2 tế bào giống nhau như khuôn đúc. Tế bào loài người có 2 nhóm (2N) nhiễm sắc thể (chromosome), một nhóm xuất phát từ cha và nhóm kia xuất phát từ mẹ, tổng cộng có 46 nhiễm sắc thể. Ở buồng trứng và tinh hoàn, tế bào 2N được phân chia ra làm hai thành tế bào noăn cầu hay tinh trùng. Mỗi tế bào noăn cầu và tinh trùng có 1N nhiễm sắc thể. Khi chúng kết hợp lại th́ tạo thành tế bào đầu tiên của bào thai có 2N nhiễm sắc thể. Tế bào này đ̣i hỏi phải có những điều kiện thuận tiện trong tử cung như hormone Estrogen và rất nhiều yếu tố khác nửa để có thể tự nhân lên và biến hóa thành các bộ phận cơ thể và lớn lên thành thai nhi (fetus). 
 

Làm sao có được sự sinh sản vô tính ở tế bào động vật cao cấp?

      Các nhà bác học có thể tạo ra được con trừu đặt tên là Dolly qua kiểu sinh sản vô tính, c̣n gọi là cloning. Dưới kính hiển vi, họ có phương pháp lấy nhân (nucleus) của tế bào b́nh thường chứa 2N nhiễm sắc thể của con trừu tạm đặt tên là “trước Dolly” (hay con trừu donor = cho nhiễm sắc thể). Sau đó họ lấy tế bào đầu tiên của bào thai có 2N nhiễm sắc thể, họ bỏ cái nhân của tế bào này và thay thế bằng cái nhân của con trừu “trước Dolly”. Họ cấy tế bào này lại trong tử cung của con trừu cái đang ở t́nh trạng thụ thai. Tế bào phát triển thành con trừu đầu tiên được sanh ra bằng phương pháp vô tính, đó là Dolly có bộ nhiễm sắc thể y chang như con trừu “trước Dolly”. Tuy nhiên sự sinh sản như vậy chưa được hoàn hảo lắm v́ thế hệ sau dễ bị bịnh tật. 
 

Ta có nên sinh sản theo kiểu này hay không?

      Đây là một câu hỏi rất phức tạp mà hiện nay chưa có câu trả lời nhất định. Giấc mơ của con người là sống măi măi bằng cách chống lại lăo, bịnh và tử. Nếu thân ḿnh chết, ḿnh có thể làm cái thân mới để sống th́ thích biết mấy. Sở dĩ con người lập ra ḍng họ là có ước mơ truyền ḿnh cho đời sau để ḿnh không bao giờ mất. Tuy nhiên sự việc không đơn giản như vậy khi ta hiểu Phật pháp và thuyết nhân duyên.

      Giả sử ta có thể làm được một thân thể như khuôn đúc đi nửa nhưng cái điều kiện chung quanh thân ta lúc nó sanh trưởng sẽ không bao giơ lập lại được. Như những điều kiện sinh hóa trong tử cung, những điều kiện gia đ́nh và xă hội chẳng hạn. V́ thế không có ǵ bảo đảm rằng ta sẽ có cái thân và tánh t́nh y như khuôn đúc được v́ những yếu tố duyên khởi rất phức tạp và không bao giờ lập lại được. Thí dụ ta có copy của nhiều tế bào thai y như khuôn đúc, khi ta cấy vào tử cung những người mẹ khác nhau, vào những thời điểm khác nhau, th́ cái thân kết quả sẽ không thể nào giống như khuôn đúc được. Thí dụ có người mẹ mạnh khỏe, có người mẹ bị căng thẳng cho nên bào thai sẽ bị ảnh hưởng tốt hay xấu tùy môi trường sinh hóa nó phát triển trong đó. Khi dứa trẻ sanh ra ở thời điểm loạn ly hay thanh b́nh, sức khỏe và tánh t́nh bị hoàn cảnh ảnh hưởng lây.

      Nói tóm lại, dù khoa học có tiến bộ cách mấy đi nửa, ta vẫn không thể nào đi ngược lại luật nhân-duyên-quả và luật vô thường. Ta không thể nào thống chế được hoàn cảnh chung quanh ta. Hoàn cảnh đó lúc nào cũng bị luật vô thường chi phối. Khi ta vướng vào thế giới của sắc th́ măi măi không thoát được luật vô thường tác động lên không gian và thời gian. Ở thế giới vật chất không bao giờ ta trở lại được cái không gian và thời gian của quá khứ và diễn quá khứ lại trong hiện tại được. Sự thay đổi không ngừng của thời gian và không gian ảnh hưởng nặng nề lên yếu tố duyên. Duyên là những điều kiện thuận lợi hay bất thuận cho quả h́nh thành. Khi cái duyên không lập lại được th́ cái quả sẽ không hoàn toàn như ư muốn được. Người hy vọng vào sinh sản vô tính để cho cái ngă của ḿnh được lưu truyền một cách không thay đổi theo thời gian là một ảo tưởng.

      Sự hữu ích của cloning là các nhà khoa học dùng phương pháp này để cấy tế bào nguyên thủy chưa phân hóa (stem cells). Những tế bào này có triển vọng dùng để chửa những bịnh hiểm nghèo như ung thư bạch huyết cầu (leukemia) và những loại ung thư khác, bịnh rung tay chân Parkinson, bịnh tai biến mạch máu năo và bịnh tiểu đường cần Insulin. Họ hy vọng trong tương lai có thể dùng stem cells để làm ra những cơ quan như thận và gan để thay cho những người bịnh suy thận hay chay gan. Trong tương lai, người ta c̣n có thể dùng stem cells để chế tạo thức ăn. Các nhà sinh vật học có thể làm ra các loại thịt ḅ hay thịt gà một cách nhanh chóng trong pḥng thí nghiệm. Sự tiện lợi là chúng ta có thịt một cách nhanh chóng v́ không chờ đợi nuôi con thú lớn lên và giết nó chỉ để lấy thịt, c̣n bao nhiêu phần khác lại vứt bỏ. Với phương pháp sản xuất thịt như vậy, ta có thể đối phó với nạn đói trên thế giới.

      Ở con người, việc sử dụng phương pháp cloning để tạo ra tế bào nguyên thủy (stem cells) gặp nhiều chống đối ở xă hội Âu Mỹ. Phương pháp này dùng bào thai người (embryo) để cấy stem cells và sau thu hoạch stem cells, bào thai bị hủy diệt. V́ thế, được nhiều người xem như việc phá thai trên quy mô lớn. Họ chống đối rất mạnh đều này. Xin nói rơ là bào thai chỉ là sự h́nh thành của một số tế bào chớ không phải là bào thai ở giai đoạn phát triển có nguyên vẹn h́nh hài con người. Đa số người chống đối là Công giáo. Họ tin rằng bào thai của con người do Thượng Đế làm ra và cái tính chất người đă có từ lúc tế bào h́nh thành chớ không đợi khi hệ thống thần kinh phát triển và thai nhi có h́nh hài con người. 
 

Tại sao ta cần sinh sản lưỡng tính?

      Phương pháp sinh sản vô tính (asexual reproduction) không có ǵ mới trong thiên nhiên, có nhiều loại vi trùng hay thực vật dùng phương pháp này một cách tự nhiên. Phương pháp sinh sản vô tính ở loài sinh vật không xương sống c̣n gọi là parthogenesis. Qua hàng triệu năm tiến hóa, có lẻ thiên nhiên thấy phương pháp này không duy tŕ được cuộc sống một cách hữu hiệu nên mới có sinh sản lưỡng tính. Muốn sự sống của một loài (species) sinh vật được duy tŕ lâu dài trên quả địa cầu, ta cần sự đa dạng. Sinh sản vô tính không cung cấp được sự đa dạng đó. Khi một loài sinh vật nào đó thích nghi vào hoàn cảnh và bỗng nhiên hoàn cảnh thay đổi đột ngột th́ loài đó có nguy cơ bị tuyệt chủng.

      Thí dụ là khi xă hội tiến hóa, giả sử có 90% người trong xă hội đó học về các ngành điện toán và sống nhờ cậy vào các máy điện toán (computer). Chỉ có 10% dốt toán không có việc làm sống trên vỉa hè. Nhóm người này phải tự túc t́m cách sinh sống bằng tay chân. Khi băo lụt hay động đất trên quy mô lớn xảy ra trong xă hội, điện nước bị cúp th́ nhóm kỹ sư kia sẽ bị thất nghiệp. V́ họ được thích nghi vào hoàn cảnh trước nên bây giờ không biết sinh sống như thế nào khi mấy cái máy điện toán không hoạt động. Lúc bấy giờ cái nhóm thiểu số sống trên vỉa hè trở thành cái nhóm sống sót một cách dễ dàng. Nhưng v́ nhóm đó rất ít người nên xă hội đó dễ bị tan rả.

      Với thí dụ trên, ta thấy xă hội muốn sống c̣n cần phải có sự đa dạng. Ta thường đề cao một nhóm người (thí dụ như trí thức) và coi thấp một nhóm người khác trong xă hội (thí dụ như lao công). Thật ra người trí thức cần người lao công quét dọn sạch sẽ văn pḥng và người lao công cần người trí thức chế ra những dụng cụ giúp cho công việc anh ta nhẹ nhàng hơn. Sự sống c̣n của ta phải dựa trên sự đoàn kết và họp tác.

      Lúc trước những nước giàu mạnh trên thế giới nghỉ rằng ḿnh chỉ cần cái biên giới bảo vệ để sống cô lập vui vẻ trong khu vực của ḿnh mà bất cần đến những quốc gia nghèo chung quanh. Nhưng bây giờ họ suy nghĩ khác hơn khi nhận thức rằng con người sống trên cùng một quả địa cầu. Nếu các nước giàu mạnh không giúp mấy nước nghèo th́ hậu quả của nạn phá rừng hay bịnh hoạn truyền nhiễm sẽ ảnh hưởng lây đến tất cả mọi người sống trên quả địa cầu! V́ sự sống c̣n, cái riêng biệt cô lập của một cá nhân hay quốc gia không thể duy tŕ mải được. Đây là thời điểm của sự trao đổi và họp tác v́ đó là tương lai của quả địa cầu. 
 

Sinh sản lưỡng tính và t́nh yêu.

      Con người là loài duy nhứt ở quả đại cầu biết suy nghĩ và cuộc sống được thoát khỏi phần nào quỹ đạo của bản năng (instinct). Ta thường coi bản năng là thấp kém. Thật ra bản năng có tổ chức trật tự ở phạm vi giống ṇi để duy tŕ sự sống cân bằng trên quả địa cầu. Thí dụ như loài cọp chỉ giết những con mồi cần thiết mà thôi, chúng không giết v́ thích giết hay v́ giận dữ. Chiến tranh chỉ xảy ra ở loài người. Họ giết lẫn nhau v́ lư do đối lập tư tưởng. Vị trí phát triển của con người thật đáng sợ v́ họ chưa hoàn toàn thoát khỏi bản năng và chưa hoàn toàn có cuộc sống trí tuệ khôn ngoan. Họ nguy hiểm như đứa trẻ giận dữ cầm được cây súng trên tay. Con cọp khi giận dữ chỉ có khả năng giết một con mồi. Con người có trí khôn phát triển vũ khí và tổ chức quân đội, khi bất đồng ư kiến có thể giết chết cả một xă hội. Thí dụ như biến cố giết người Do Thái tập thể thời Hitler và gần đây ở Campuchia thời Pol Pot.

      Loài thú chỉ giao hợp để sinh sản xây dựng giống ṇi. Chỉ riêng loài người, sau khi t́m được phương pháp ngừa thai, giao hợp với nhau v́ tham cái cảm giác khoái lạc của cơ thể. Khi đam mê cái cảm giác đó, người ta có thể lường gạt lẫn nhau và đi vào con đường tội lỗi rất dễ dàng. Sự thành thật và quan hệ t́nh cảm chân thật sẽ hủy hoại dần dần. Nền tảng gia đ́nh sẽ bị phá hủy. Trách nhiệm cha mẹ bị lơi là, mạnh ai người đó t́m cách hưởng thu trong sự giấu giếm và dối trá. Những đứa con không có người hướng dẫn một lối sống đạo đức dễ rơi vào con đường hưởng lạc như x́ ke ma túy hay rượu chè. Khi cuộc sống ấm cúng gia đ́nh không có th́ những đứa trẻ sẽ dễ biến thành những thành phần xấu trong xă hội. Chúng theo gương cha mẹ sẵn sàng lường gạt người khác đem cái lợi hưởng thụ về cho ḿnh. Rồi dần dần cuộc sống thuần vật chất sẽ lấn át cuộc sống tinh thần.

      Chính v́ thế cái bản năng giao hợp phải được gắng liền với t́nh yêu. Với sự hiện diện của t́nh yêu, con người sẽ vượt qua ḷng ích kỷ hưởng thụ cá nhân để đón nhận người khác vào đời ḿnh. Không có t́nh yêu, người ta chỉ đến với nhau qua sự hưởng thụ. Lúc đó, con người dùng người khác phái như một vật thỏa măn nhu cầu của ḿnh và sau đó sẽ gạt bỏ người đó ra khỏi đời ḿnh và t́m người khác có nhiều hứa hẹn hơn. Nếu sanh con cái th́ chúng sẽ không có mái ấm gia đ́nh v́ cha mẹ hết cặp với người này đến người khác, không ai chăm sóc chúng. T́nh yêu là cái cầu bắt ngang thế giới vật chất với thế giới tâm linh giúp cho quan hệ nam nữ được bền vững và tạo cái cơ cấu cho con cái phát triển trong một thế giới đầm ấm. Có lẻ v́ thế các tôn giáo, Phật giáo lẩn Thiên chúa giáo đều coi tà dâm là một cái tội cần tránh.

      T́nh yêu chúng tôi muốn đề cập ở đây không phải là cảm giác đê mê nhớ nhung khi cặp nam nữ mới gặp nhau. T́nh yêu thật sự biết vượt qua hàng rào ích kỷ. T́nh yêu là sự tha thứ và chấp nhận người khác vào đời ḿnh. Đó là bước đầu trên con đường vô ngă, có nghĩa là khi yêu thật sự, cái ngă của ta mỏng dần v́ ta bớt lo cho sự hưởng thụ cá nhân và hết ḷng lo lắng cho gia đ́nh. Ta lấy niềm vui của gia đ́nh làm niềm vui của ta. T́nh yêu là bước đầu tập tễnh trên con đường từ bi.Ta yêu những đứa con bé thơ của ta và chính v́ thế, khi thấy những trẻ con trên thế giới bị nghèo đói đau khổ, ta mới có sự thông cảm và muốn giúp đỡ chúng.   
 

Thế giới sẽ ra sao khi không có t́nh yêu?

      Xin quư đọc giả hăy tưởng tượng một hoàn cảnh khoa học giả tưởng sau đây. Nếu có một quốc gia nào đó thành công trong sự chế tạo con người qua sinh sản vô tính và có thể biến đổi gien (gene) tùy nghi để tạo ra tánh t́nh. Khoa học gia tạo ra đội quân những người hung dữ làm quân lính. Những người này v́ được lớn lên trong trại nên không biết t́nh thương gia đ́nh là ǵ. Họ chỉ biết thực hiện mệnh lệnh, không có khái niệm thông cảm là ǵ và không biết sợ là ǵ. Chỉ cần vài người như vậy thoát ra khỏi ṿng kềm chế của quân đội, họ sẽ trở thành những kẻ sát nhân thật đáng sợ. Họ sẽ giết chết trẻ con không thương xót, họ sẽ hăm hiếp phụ nữ không phân biệt tuổi tác. Họ nguy hiểm hơn cả bôm nguyên tử v́ sự tàn phá của họ không giới hạn. Trong một nháy mắt cuộc sống trên quả địa cầu trở thành địa ngục. Đội quân tự sát c̣n sợ Thượng đế chớ những người kể trên không sợ ai hết và cũng không sợ chết nửa. Như thế sự tàn phá của họ sẽ rất ghê gớm và hành động họ rất kinh tơm.

      Xă hội có thể tự gọi là duy tâm, duy vật, vô thần, dân chủ hay quân chủ, nhưng nếu xă hội đó không tin vào t́nh yêu th́ trước sau ǵ xă hội đó cũng tan rả v́ dân chúng đi sâu vào con đường tội ác. Tham nhũng, ức hiếp, thiên vị, hối lộ, trộm cắp là hậu quả của lối sống hưởng thụ vật chất đem mối lợi về cho riêng cá nhân ḿnh. Khi dân chúng sống trong tội ác, mạnh ai nấy hưởng thụ th́ cái chất keo tạo cho đất nước đứng vững sẽ không c̣n nửa. Người dân không do dự phân tán tài nguyên đất nước v́ lợi nhuận cá nhân. Họ chỉ nghỉ cho quyền lợi tức thời mà không coi trọng quyền lợi cho thế hệ mai sau. Nếu những trường họp như vậy được nhân lên gắp bội th́ sự quân b́nh môi sinh sẽ bị phá hủy trong một nháy mắt. Khi quả địa cầu bị tổn thương th́ nó sẽ mất dần điều kiện thuận tiện cho sự sống. Hạn hán, băo lụt ngày càng tàn phá hơn v́ môi sinh mất cân bằng. Rồi sẽ có một ngày loài người sẽ bị diệt chủng!

      Theo chúng tôi nghĩ, vai tṛ tín ngưỡng của tôn giáo là do loài người đặt ra sau khi vị giáo chủ mất. Tín ngưỡng quá độ dễ dẫn đến sự mê tín hay nếu ở giới trí thức th́ đóng khung tôn giáo trong giáo điều (dogma). Khi nghiên cứu các tôn giáo, ta thấy rằng mục đích thực tiễn của tôn giáo là xây dựng một cuộc sống an toàn trên thế gian. Các vị giáo chủ biết rằng loài người nếu để phát triển tự do, không có sự hướng dẫn về tâm linh, sẽ dễ đi đến chiến tranh. Chiến tranh sẽ tàn phá tài nguyên của quả địa cầu và dẫn đến sự diệt chủng của nhân loại. Tất cả những tôn giáo lớn trên thế gian đều đưa ra giáo luật để hướng dẫn một lối sống thanh b́nh. Phật giáo th́ có ngũ giới, Thiên Chúa Giáo th́ có 10 điều lệnh (10 commandments), Hồi giáo th́ có Shari'ah là những diều lệ áp dụng trong cuộc sống. Nhiều người theo đạo chỉ mê tính chất xuất thế gian của tôn giáo ḿnh. Họ quên rằng khi con người không chịu thay đổi chính ḿnh, thế gian, nơi ḿnh đang nương trụ sẽ không c̣n. Khi thế gian không c̣n th́ làm ǵ có xuất thế gian? 
 

Trái đất là thân thể chung của nhân loại

      Khi ta trở về đời sống vị tha (tinh thần vô ngă), khi ta tu tập làm mỏng dần những cái tham, sân, si của cá nhân th́ ta sẽ nhận thức rằng sự sống ta không giới hạn ở cái thân tứ đại nhỏ bé này. Ta sẽ không có ư muốn duy tŕ cái thân này qua phương pháp cloning. Ta cảm nhận rằng nhân loại bất kể màu da, tín ngưỡng hay chính trị là đồng loại, là anh em của ta. Danh từ “đồng bào” không c̣n hạn chế ở những người sanh ra cùng một xứ sở với ta mà áp dụng trên toàn cầu. Chúng ta là những tế bào của quả địa cầu và trái đất là thân thể chung của nhân loại. Chiến tranh là một loại bịnh của trái đất cần chữa trị. Nếu không trái đất sẽ chết và chúng ta, những tế bào nhỏ trên trái đất sẽ chết theo.

      Trở lại đề tài cloning. Đó là con dao hai lưỡi. Khi nghe đến cloning làm chúng ta nhớ lại thập niên 50 lúc sức mạnh nguyên tử được triển khai. Khai thác được sức manh nguyên tử đem đến nhiều hứa hẹn cho loài người nhưng cũng đưa đến nhiều lo âu không kém, như chiến tranh nguyên tử giữa các cường quốc. Ngay cả ngày nay, ở những nước phát triển, ngân khoản cho việc dùng phát minh nguyên tử trong y khoa ít hơn rất nhiều so với ngân khoản dùng nguyên tử trong quốc pḥng. Điều này nói rỏ ḷng dạ con người lúc nào cũng bị chi phối bởi ư nghĩ tấn công và pḥng vệ. Tương lai của cloning cũng vậy nếu thái độ loài người không thay đổi. Hậu quả dùng cloning một cách sai lầm nguy hiểm rất ngàn lần bôm nguyên tử v́ cloning ảnh hưởng lên gien (gene) của loài người nên dễ dẫn đến những bịnh quái gở mà chưa ai biết được cách chữa trị và có nguy cơ dẫn đến diệt chủng.

      Chính v́ vậy, điều tối quan trọng là con người phải nhận thức rằng họ là những tế bào trên quả địa cầu và trái đất là thân thể chung của tất cả. Sự đa dạng và đoàn kết là cách sống hữu hiệu nhứt trên quả địa cầu. Khi ta chuyên môn hóa một khả năng nào đó và tiêu diệt những người khác ta, th́ loài người có nguy cơ tuyệt giống. Đó là tính chất của Ngă, muốn tự tôn ḿnh và hạ thấp những người khác ḿnh. V́ thế Phật giáo đề cao vô ngă. Vô ngă để bảo vệ sự sống c̣n của nhân loại chớ không phải vô ngă là không có sự hiện diện của ai hết như một số người lầm tưởng. Khi hoàn cảnh khó khăn đến, như thiên tai chẳng hạn, giúp đỡ và chia sẻ sẽ làm xă hội phục hồi nhanh hơn. Khi ta sống trong ánh sáng nhận thức của trí tuệ và chia sẻ của từ bi th́ hành động của ta sẽ thích hợp với sự sống trong vũ trụ. Lúc đó cloning mới tạo được nhiều điều hữu ích cho con người.